سایت آزمون دکتری ‌( www.PhdAzmoon.Net ) –  اسلام آباد – ایرنا – دانشمند پاکستانی و رئیس آکادمی علوم این کشور و برنده چهارمین دوره جایزه بین المللی ‘ابن سینا’ در حوزه ‘ضرورت اخلاق در علم’ در سال ۲۰۱۵ که اخیرا و برای دومین بار پس از بیش از سه دهه به تهران سفر کرده بود، از پیشرفت های خیره کننده ایران با وجود هشت سال جنگی تحمیل، خصومت های جهانی و سال ها تحریم ها ظالمانه سخن می گوید.

پی اچ دی آزمون : پرفسور ‘ضابطه خان شینواری’ از اساتید صاحب نام پاکستان و عرصه جهانی در زمینه بیوتکنولوژی است و علاوه بر ریاست آکادمی علوم پاکستان، از اساتید دانشگاه قائد اعظم است. وی دانش آموخته یکی از دانشگاه های ممتاز ژاپن در زمینه بیوتکنولوژی است.
دانشمندی بزرگ است و در عین حال، سنگینی بار علم مزین به زینت اخلاق و معرفت، از او شخصیتی متواضع، خوش خلق و خنده رو ساخته است. پرفسور ضابطه خان بدرستی و به شایستگی برنده جایزه جهانی ‘ضرورت اخلاق در علم’ شده است.
برای اولین بار، در دوران جوانی و در نخستین سال های پس ازپیروزی انقلاب به ایران سفر کرده بود. سفر دوم او به ایران، خرداد ماه سال جاری بود و خواندن توصیف او از تفاوت های ‘ایران امروز’ با ایران سال های نخست پس از انقلاب، خالی از لطف نیست.
به بهانه برنده شدن جایزه جهانی ابن سینا و اخلاق در علم و نیز سفر اخیرش به تهران، ساعتی در دفتر کارش با او هم کلام شدیم. حرف هایش درباره ایران، جذاب بود و شنیدنی. سوال هایی از این مرد اخلاق و علم پاکستان پرسیدیم و پاسخ های جالبی شنیدیم.

مشروح این گفت و گوی صمیمی در پی می آید:
** تا کنون دوبار به ایران سفر کرده اید: در سال های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در خرداد ماه سال جاری؟ توصیف شما از ایران آن روزها و ایران امروز چیست؟
تفاوت بسیار است. قابل توصیف نیست. از هر لحاظ که تصور کنید، ایران به شکل غیرقابل باوری پیشرفت کرده و متحول شده است؛ در زمینه علم و فناری، شهرسازی، حمل و نقل، زیرساخت ها و حتی شرایط اجتماعی اتفاق های بزرگی در ایران رخ داده است.
زمان حدود سی و چند سال، آن هم با تمام مشکلاتی که ایران در سال های پس از انقلاب از جمله هشت سال جنگ تحمیلی، سال ها تحریم و فشارهای اقتصادی بین المللی، خصومت های برخی قدرت ها و حتی برخی رویدادهای ناگوار داخلی تجربه کرد، زمان زیادی برای پیشرفت کردن یک کشور با انقلابی نوپا محسوب نمی شود اما ایران در همین مدت و با وجود تمام این فشارها، نه تنها پا پس نگذاشت و تسلیم نشد، بلکه به شکلی باورنکردنی پیشرفت کرده است.
در سفر اخیرم به ایران، به تهران و اصفهان و شیراز رفتم. تصویری که در ذهنم از ایران جدید ساخته بودم، با واقعیتی که حدود سه ماه پیش با چشمانم دیدم، قابل مقایسه نبود. این همه پیشرفت و قدرت و منزلت آن هم در سایه سنگین ترین تحریم های اقتصادی قابل تصور نیست.

** آیا دوباره قصد سفر به ایران دارید؟
تازه ایران را پیدا کرده ام. دوستان علمی و دانشگاه بسیار خوبی در ایران یافته ام که از من خواسته اند تماسم را با ایران قطع نکنم. دعوت کرده اند حداقل هر سه ماه یک بار برای حضور در نشست ها علمی و تخصصی به ایران سفر کنم و چگونه می توانم این فرصت ها را از دست بدهم.
قصد دارم علاوه بر سفرهای کاری، سفرهای تفریحی هم به ایران داشته باشم و همه جای ایران را ببینم.
درباره مناطق گردشگری ایران مثل جزایر جنوبی این کشور زیاد شنیده ام. فکر نمی کردم این همه پیشرفت های علمی، صنعتی، اجتماعی و ظرفیت های گردشگری سنتی و مدرن یکجا در ایران یافت شود.

** مردم و فضای جامعه ایرانی را چگونه یافتید؟
پیش از سفر اخیرم به ایران، تصویری که در ذهنم درباره ایران داشتم، سخت گیری ها و محدودیت های فرهنگی و اجتماعی به ویژه درباره حضور زنان در جامعه بود. وقتی وارد ایران شدم و به مردم نگاه کردم، جامعه ای آزاد و متمدن یافتم و تصویر جعلی که ناخواسته و شاید در اثر تبلیغات رسانه های خارجی در ذهنم شکل گرفته بود، کاملا فرو ریخت.
جنب و جوش، تحرک و پویایی در سطح شهرهایی که به آن سفر کردم، رنگ شادابی و زندگی داشت و جالب آنکه قشر زنان و قشر جوان را دارای نقش و سهم بسزایی در تحرک و پویایی ساختمار اجتماعی، علمی، فرهنگی و سیاسی ایران یافتم.
صفا و صمیمیت در فضای دانشگاه هایی که از آن بازدید کردم موج می زد و جوانانی که با اراده های قوی آمده بودند تا معماران ایرانی پیشرفته تر باشند.

** در جایگاه رئیس آکادمی علوم پاکستان، ظرفیت همکاری های علمی و دانشگاهی میان ایران و پاکستان را چگونه می بینید؟
ایران در علوم گوناگون از جمله زمینه تولید داروها، واکسن و گیاهان دارویی پیشرفت های زیادی داشته است. این کشور همچنین در زمینه سلول های بنیادین حرف های زیادی برای گفتن دارد و شنیده ام که کارهای بزرگی در عرصه مهندسی معکوس برای براشتن گام های بلند در حوزه فناوری های مدرن داشته است.
همه این ها، ظرفیت هایی گرانبها برای گسترش دامنه همکاری های میان دو کشور در حوزه علوم و فناوری و دانشگاهی است.
تبادل دانشجویان و اساتید میان دانشگاه های دو کشور هم می تواند یکی دیگر از زمینه های توسعه همکاری باشد. دعوت های متقابل از اساتید و دانشجویان برای شرکت در سمینارها و کنفرانس های علمی در دو کشور هم باید مد نظر قرار گیرد.
تجاری سازی علم و تقویت موسسات و بنگاه های دانش بنیان برای تبدیل علم به پیشرفت اقتصادی، مقوله ای است که ایران و پاکستان هر دو دنبال می کنند و می توانند تجارب ارزشمندی در این زمینه در اختیار یکدیگر قرار دهند.
به روابط ایران و پاکستان به عنوان دو همسایه با مشترکات فراوان، نباید صرفا با عینک مناسبات سیاسی یا اقتصادی نگاه کرد. علم و فناوری هم به عنوان ‘دیپلماسی نرم’، می تواند جایگاه بالایی در کمک به استحکام روابط دو کشور داشته باشد.

**سوال: علم را به ‘دیپلماسی نرم’ تشبیه کردید. این نوع دیپلماسی تا چه حد می تواند در روابط ایران و پاکستان نقش داشته باشد؟
معتقدم مسیر توسعه روابط کشورها، لزوما از طریق دیپلماسی و شیوه های سیاسی که عمدتا هم جنس لطیفی ندارد، نیست. علم و فناوری، به عنوان بخشی از حوزه اثرگذار ‘دیپلماسی نرم’ باید بین کشورها حاکم شود تا خلاء های احتمالی ناشی از دیپلماسی سیاسی را پر کند.
این دیپلماسی نرم به ویژه در حوزه علم و فناوری، در روابط ایران و پاکستان هم می تواند بسیار مفید و موثر باشد. دو کشور ظرفیت ها و توانمندی های علمی خوبی دارند که می تواند پیوندهای میان دو ملت و دو کشور را محکم تر کند.
تماس ها، دیدارها و نشست های مشترک دانشمندان و اعضای جامعه علمی ودانشگاهی ایران و پاکستان باید بخشی از تلاش های دو کشور برای تعیق روابط و استحکام مناسبات باشد.

** سوال: جالب ترین موضوعی که در سفر دوم و اخیرتان به ایران با آن مواجه شدید، چه بود؟
باز هم می خواهم به پیشرفت های ایران با وجود سایه سنگین تحریم ها اشاره کنم. تحریم چیز خوبی نیست و کسی هم از آن استقبال نمی کند. اما وقتی به ایران نگاه می کنم و اینکه چطور توانست سال های تحریم را مدیریت کند و از آن برای خود به عنوان فرصتی برای تقویت پایه های خودکفایی و استقلالش استفاده کند، با خود فکر می کنم شاید بد نبود اگر پاکستان هم چند سال طعم تحریم را می چشید. در این سفر، ایران نماد واقعی تلاش، اراده و خودکفایی یافتم.
پاکستان هر آنچه که نیاز داشته، با استفاده از روابطش با کشورهای مختلف، نیازهای خود را البته نه در سطح رضایتبخش، ولی کم و بیش از طریق کشورهای دیگر تامین کرده است و فرصتی برای تمرین استقلال و خودکفایی پیدا نکرده است.
مقاومت و ایستادگی مردم ایران در برابر تحریم ها و همراهی آنان با رهبران و دولتمردان خود در شرایط سخت تحریم، موجب شکوفایی بیشتر این کشور شده و حالا که تحریم ها برداشته شده، ایران می تواند با پشتوانه ای از خودکفایی و استقلال، ادامه مسیر پیشرفت و توسعه را با شتاب بیشتر بپیماید.

** سوال: چه شد که برنده جایزه جهانی ابن سینا با موضوع ضرورت علم در اخلاق شدید؟
از همان دوران جوانی که با شوق و ذوق درس و دانشگاه را دنبال می کردم، همیشه به اختراع ها و اکتشافات بشر و اینکه چطور بسیاری از اختراع ها و اکتشاف ها و بلکه همه آنها هم می توانند مضر و کشنده باشند و هم مفید و حیات بخش، فکر می کردم. هرگز برایم قابل هضم نبود که چرا افرادی از نعمت علم و فناوری، در جهت منفی استفاده می کنند.
هرگز نمی توانم بپذیرم که انرژی هسته ای با آن همه فوایدش، در تولید سلاح های مرگبار و کشتار جمعی استفاده شود.
مقاله ها و سخنرانی های زیادی با موضوع استفاده انسانی و اخلاقی از علم داشته ام و همواره به دوستان، دانشجویان و فرزندانم گفته ام که علم و اخلاق، دو بال پیشرفت بشر هستند و هریک بدون دیگری، کامل نیست. این اعتقاد قلبی من است و خوشحالم که توانسته ام به واسطه این اعتقاد قلبی، شناخته شوم.

** سوال: پاکستان به ویژه در سال های گذشته، با محرومیت های زیادی مواجه بوده است. آیا از خانواده های مرفه بودید که توانستید به راحتی دوران درس و دانشگاه و مدارج عالی علمی را طی کنید؟
اگر منظور شما از رفاه، وضع خوبی اقتصادی است، باید بگویم چند سالی است که طعم آن را چشیده ام. در منطقه ‘کوهات’ از توابع ایالت خیبر پختونخوا در شمال غرب پاکستان خانواده ای کم درآمد دنیا آمدم و به مدرسه رفتم. در خانواده ای فقیر، روستایی و پرجمعیت بزرگ شدم. پدرم با نان کشاورزی و دامداری و با زحمت فراوان خرج و مخارج خانواده ۱۰ نفره مان را تامین می کرد. توان تامین مالی ما برای رفتن به دبیرستان و دانشگاه را نداشت.
دوست داشتم ادامه تحصیل بدهم. مدت ها وقتی که از مدرسه برمی گشتم، دسفروشی می کردم و میوه و بلال می فروختم. خلاصه سخت بود اما شیرین. امروز که به آن روزهای سخت فکر می کنم، می بینم به سختی اش می ارزید.
بعد از گپ وگفتی یک ساعته و نوشیدن یک فنجان چای، که گرمای آن در گرمای فضای صمیمی گفت و گو با این دانشمند متواضع گم شده بود، پرفسور شینواری ما را به بخش های مختلف ساختمان آکادمی علوم پاکستان هدایت کرد و توضیحات مختصر او در باره فعالیت های این آکادمی، پایان بخش این گفت و گو با برنده چهارمین جایزه جهانی ‘ابن سینا’ در حوزه ضرورت اخلاق درعلم بود.
گفت و گو از: محمدرضا منافی
آساق**۲۷۲**۱۷۲۳