سایت آزمون دکتری ‌( www.PhdAzmoon.Net ) – مطالعات نشان می دهد که افراد جامعه ایرانی به دلایل متعددی از قبیل گرانی کتاب، عدم نیاز به کتاب خواندن و سایر موارد از کتاب و کتابخوانه دوری می کنند.

 

به گزارش خبرنگار حوزه دانشگاهی  گروه علمی پزشکی باشگاه خبرنگاران جوان؛ کتاب و کتاب خوانی و میزان گرایش به مطالعه، امروزه یکی از شاخص‌های توسعه به شمار می‌رود. تحقیقات نشان دهنده سرانه پایین مطالعه در ایران است چرا که عمدتا مردم ایران از خرید و یا مطالعه کتاب گریزانند.
امین متولیان، معاون برنامه ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات نهاد کتابخانه های عمومی کشوراعلام کرده است: برای رسیدن به شاخص های ۱۴۰۴ باید سالی حداقل ۳۰ میلیارد تومان، هزینه خرید منابع کنیم و این در حالی است که سال گذشته به دلیل کمبود اعتبارات و با همه تمهیداتی که داشتیم تنها به حدود ۸ میلیارد رسید. تنها ۲۰ درصد مردم ما به کتابخانه های عمومی دسترسی دارند و این حد متوسط است و استان های پرتراکم ما با ضریبی، جور استان های پهناور را می کشند و ما در حالی مردم را مؤاخذه می کنیم که چرا کتاب نمی خوانید که نه بازار نشر و نه کتابخانه ای که به آن دسترسی داشته باشند، وجود دارد.
جایی برای کتاب و کتاب خواندن نیست / ساخت کتابخانه، شاید وقتی دیگر!
آمار وزارت‌ ارشاد اسلامی درباره‌ میزان‌ مطالعه‌ در ایران‌ آماری‌ متاثرکننده‌ است. براساس‌ این‌ آمار در می‌بابیم‌ که‌ بیشتر افراد در کشور ما دقایق‌ محدودی‌ را به‌ مطالعه‌ اختصاص‌ می‌دهند، در حالیکه‌ در برخی‌ از کشورها متوسط‌ ۴ ساعت‌ مطالعه‌ در روز وجود دارد. 
سرانه کتابخوانی در کشور برای هر نفر تنها ۱۲دقیقه در شبانه روز است و این سرانه با افزودن کتاب های درسی برای برخی از افراد به ۲۲ دقیقه می رسد. این سرانه برای کشوری است که ۷۵ میلیون جمعیت دارد که ۸۵ درصد آن باسواد هستند که این میزان در مقایسه با کشورهای توسعه یافته همانند ژاپن یا انگلیس که سرانه مطالعه در حدود ۹۰ دقیقه در روز است یا در مقایسه با کشورهای در حال توسعه ای همانند ترکیه یا مالزی که این عدد نزدیک به ۵۵ دقیقه در روز است، سرانه مطالعه در ایران بسیار ضعیف است. 
کمبود کتابخانه‌ که طبق‌ آمار کنفرانس‌ بین‌المللی‌ کتابداری‌ و اطلاع‌رسانی‌، در هر جامعه‌ای‌ برای‌ هر سه تا پنج هزار نفر باید یک‌ کتابخانه‌ عمومی‌ وجود داشته‌ باشد و اگر ما حداقل‌ استاندارد را در نظر بگیریم‌ باید برای‌ هر پنج هزار نفر یک‌ کتابخانه‌ وجود داشته‌ باشد، یعنی‌ در کشور ما باید حدود ۱۴ هزار کتابخانه‌ عمومی‌ وجود داشته‌ باشد، درحالی‌ که‌ طبق‌ آمار ارائه‌ شده‌ حدود هزار و ۵۰۰ کتابخانه‌ داریم‌ و اگر کتابخانه‌های‌ مدارس، حوزه‌های‌ علمیه‌ و مساجد و غیره‌ را هم‌ در نظر بگیریم‌ در مجموع‌ حدود چهار هزار کتابخانه‌ عمومی‌ داریم‌ و این‌ بدین‌ معنا است‌ که‌ یازده هزار کتابخانه‌ کم‌ داریم. به‌ عبارت‌ دیگر از هر ۱۰۰ کتابخانه‌ که‌ باید داشته‌ باشیم‌ تنها ۲۰ کتابخانه‌ داریم. 
ما ملتی‌ هستیم‌ که‌ قدیمی‌ترین‌ وغنی‌ترین‌ کتابخانه‌های‌ دنیا را داشتیم. در کتابخانه‌ خواجه‌ نصیرالدین‌ طوسی‌(مراغه) بیش‌ از ۴۰۰ هزار جلد کتاب‌ ونسخه‌ خطی‌ قدیمی‌ وجود داشت‌ که‌ نگارش‌ هر کدام‌ از این‌ نسخ‌ همزمان‌ با دوره‌ای‌ است‌ که‌ در اروپا عدد کتابهای‌ کتابخانه‌های‌ بزرگ‌ و قدیمی‌ آنها به‌ ۱۰۰ یا کمتر از ۱۰۰ معمولی‌ ما نمی‌رسید .
در جامعه امروزی با پیشرفت تکنولوژی های نوین همچون انواع مختلف گوشی های هوشمند و کامپوترها دیگر کسی سراغی از کتاب نمی گیرد. درواقع اکنون ما نسلی داریم که در خانه و مدرسه کتابخانه ها را جایی متروکه و انباری مانند دیده اند با این تصور که در کودکی پایه های آن شکل گرفته است چگونه می توان امید به خواندن  کتاب این افراد در بزرگسالی داشت؟
جایی برای کتاب و کتاب خواندن نیست / ساخت کتابخانه، شاید وقتی دیگر!
درست است که استفاده از تکنولوژی به پیشرفت بشر کمک می کند اما کشوری مثل ژاپن که بیشترین استفاده را از تکنولوژی دارند، می بینند که بالاترین سرانه مطالعه را هم به خود اختصاص داده است. و رسانه های جدید نتوانستند جای کتاب را بگیرند و همچنان جایگاه و منزلت کتاب دراین کشور حفظ شده است.
نقش چه کسانی در مطالعه پر رنگ است؟
خانواده عامل بسیار موثری در ایجاد عادت به مطالعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی است. پس از خانواده، وظیفه اشاعه کتابخوانی در هر جامعه‌ای بر عهده مدارس جامعه است، در واقع اگر در محیط مدرسه افراد به کتابخوانی خو بگیرند دیگر از آن دست نمی کشند. البته در این راستا کتابداران کتابخانه‌ها، نقش مهمی ایفا می کنند چون آنها می توانند با روش‌های خلاقانه خود فعالیت‌های کتابخوانی را رشد دهند. به علاوه نقش رسانه های گروهی را نمی توان نادیده گرفت.
لازم به ذکر است که تمام اقشار جامعه به سهم خود می توانند در این مسیر گام های تاثیر گذاری بردارند اما توسعه فرهنگ مطالعه و کتابخوانی، یک عزم همگانی را می‌طلبد ولی سهم دولت نیز بسیار مهم است.
 
موانع موجود بر سر راه مطالعه و کتبخوانی را باید دریابیم وباید با اهتمام سعی در رفع آنها کنیم.
مردم به کتابخوانی احساس بی نیازی می کنند
یکی از دلایل سرانه پایین مطالعه در کشور به عدم شناخت صحیح از مطالعه بر می گردد که باید اصلاح شود. مردم کشور ما به کتاب خواندن عادت نکرده اند چرا که به کتابخوانی احساس نیاز نمی کنند. در ایران کمتر کسی را می توان یافت که برای حل مشکلاتش به کتاب روی آورد، در شرایط کنونی فضای مجازی به خوبی جای کتاب را گرفته است. اگرچه دیر زمانی است که کتاب و کتابخوان کوله بار خود را بسته اند و دیگر خبری از آنها نیست. ما در جامعه ای زندگی می کنیم که اگر کسی را در حال مطالعه ببینیم به او برچسب منزوی  و کسل کننده  بودن را می زنیم.
البته شاید نشر کتاب هایی در قالب های سرگرمی و طنز در ابتدای کار میسر باشد چون می تواند عام  مردم را به خوبی به خود جذب کنند.
 نظام آموزشی و کتابخانه ها را دریابیم
میلیون ها دانش آموز و دانشجو در کشور درس می خوانند اما سالی یکبار هم به کتابخانه های محل تحصیل خود سر نمی زنند، نه تنها این قشر بلکه گروه کثیری از معلمان و استادان ما نیز کمتر از کتابخانه ها بهره می برند.
 کتابخانه‌های عمومی به دلیل کمبودهایی که دارند، در روند ترویج مطالعه، کارایی لازم را ندارند. از این مشکلات می‌توان به بی توجهی به استانداردهای موجود در تهیه منابع و کتب، ضعف ارتباط با اقشار مختلف مردم، کمبود منابع علمی و کتاب‌های مرجع روزآمد در کتابخانه‌های عمومی، عدم به کارگیری فنون و روش‌های عملی در جلب و جذب خوانندگان، عدم تناسب تعداد کتابخانه‌ها با شاخص‌های رشد جمعیت، نارسایی فضا و مجموعه و عدم انسجام آنها، مجهز نبودن کتابخانه‌ها به تجهیزات لازم و ناکافی بودن سالن‌های مطالعه در کتابخانه‌های عمومی، اشاره نمود.
با گرانی کتاب چه کنیم؟
در جامعه امروز ما که به هر دلیلی از کتاب خواندن سر باز می زنیم گرانی کتاب نیز مزید بر علت شده است که کتاب نخوان ها از این موضوع به نفع خویش استفاده کنند چرا که همه آگاهیم وضعیت بد اقتصادی در رویکرد مردم به فرهنگ کتابخوانی بسیار تاثیرگذار است و باعث منصرف شدن مردم از خرید کتاب می شود. 
راهکارهای لازم برای گسترش مطالعه
اولین نهادی که درآن، کودک با کتاب و کتابخوانی، انس می‌گیرد، خانواده است. پدر و مادر، بهترین معلم کودک هستند که باید شوق مطالعه را در او تقویت کنند.
نظام آموزشی در کشورهایی نظیر ایران، نظامی غیرپویا و تک محور است. نظامی که براساس یک کتاب و یک جزوه درسی شکل گرفته، نمی‌تواند دانش‌ آموز را به سوی منابع غیردرسی و دیگر منابع اطلاعاتی رهنمون سازد که باید این نظام را به خلاقیت پروی هدایت کنیم تا بسترهای مناسب مطالعه ایجاد شود.در این میان نقش و جایگاه معلم در اشاعه فرهنگ مطالعه را نباید نادیده گرفت. اگر معلمان و دبیران مدارس، خودشان اهل مطالعه باشند، دانش آموزان را نیز به شیوه‌های مختلف با کتاب و مطالعه آشنا می سازند.
غنی کردن کتابخانه‌های مدارس، تشویق دانش آموزان به مطالعه توسط معلمان در این زمینه موثر است.
کتاب باید به آسان ترین شکل ممکن در اختیار دانش آموزان قرار گیرد، بعضی ها معتقدند که وادار کردن دانش آموز به مطالعه می تواند مانع مطالعه شود.
رسانه ها نیز با توجه به اهمیت کتابخوانی در پیشرفت و ارتقا جامعه می توانند برنامه ریزی های لازم را برای ساخت و پخش برنامه های متنوعی که در حین آن به افراد آموزش های لازم در جهت کتابخوانی داده شود می تواند بر تمامی اقشار جامعه تاثیر گذار باشد.
همچنین کتابخانه باید تجهیز شوند و کتابداران آموزش های لازم را ببینند تا بتوانند به خوبی با متقاضیان برخورد و بتوانند آنها را به سوی کتاب جذب کنند.
در آخر برای رفع موانع و ایجاد بستر لازم جهت ترویج و توسعه فرهنگ مطالعه، باید نهادهای مختلف دست به دست هم دهند و با برنامه ریزی دقیق برای این مشکل بزرگ کشور هم گام شوند.
اگربتوانیم مردم رابه سمت کتاب و کتابخوانی تشویق و ترغیب کنیم توانسته ایم گامی مثبت در جهت پیشرفت جامعه برداریم. همچنین تمام مشکلات جوامع مختلف از ضعف فرهنگی ریشه می گیرد که باید مسئولان و مردم همسو برای رفع این معضل جامعه فکری کنند.
گزارش از بهار الهی